Sinh vào tháng Một, tháng Hai dương lịch: quái mệnh tính theo năm nào, và vì sao hai bảng tra lệch nhau
Mục này đã có bài căn bản về toạ hướng, quái mệnh và tám cung du niên, bài về lấy tuổi ai khi nhà nhiều người, và bài về các chặng dùng bát trạch. Bài này đi vào một chỗ tính sai rất phổ biến mà bài căn bản chỉ nhắc qua: người sinh vào khoảng đầu năm dương lịch, từ tháng Một tới khoảng giữa tháng Hai. Nhiều người trong nhóm này tra ở hai nơi ra hai quái mệnh khác nhau, có khi khác cả nhóm đông tứ mệnh và tây tứ mệnh, rồi không biết tin bên nào.
Gốc của chuyện lệch: năm âm lịch bắt đầu từ đâu
Quái mệnh tính theo năm sinh âm lịch, không theo năm dương lịch. Vấn đề là năm âm lịch có hai mốc bắt đầu mà các nguồn dùng khác nhau:
- Tết Nguyên đán, mùng một tháng Giêng âm lịch, rơi vào khoảng cuối tháng Một tới giữa tháng Hai dương lịch, mỗi năm một ngày khác. Đây là mốc người Việt quen dùng để tính tuổi.
- Tiết Lập Xuân, một trong hai mươi bốn tiết khí, rơi vào khoảng ngày 4 tháng Hai dương lịch hằng năm, xê dịch rất ít. Nhiều hệ thống tính toán trong phong thuỷ và tử bình dùng mốc này, vì tiết khí đi theo vị trí Mặt Trời, ổn định hơn.
Người sinh trước cả hai mốc thì chắc chắn thuộc năm trước. Người sinh sau cả hai mốc thì chắc chắn thuộc năm mới. Rắc rối nằm ở người sinh giữa hai mốc.
Ví dụ cụ thể
Một người nam sinh ngày 25 tháng 1 năm 2001.
- Tết năm Tân Tỵ rơi vào ngày 24 tháng 1 năm 2001. Theo mốc Tết, người này sinh năm 2001.
- Lập Xuân năm đó rơi vào khoảng ngày 4 tháng 2. Theo mốc Lập Xuân, người này còn thuộc năm 2000.
Theo cách tính ở phần dưới, nam sinh năm 2001 có quái mệnh Cấn (tây tứ mệnh), còn nam sinh năm 2000 có quái mệnh Ly (đông tứ mệnh). Cùng một người, hai cách chọn mốc ra hai nhóm ngược nhau, và mọi kết luận về hướng tốt, hướng xấu phía sau đều đảo.
Cách tính quái mệnh từ năm sinh
Đây là một cách tính phổ biến, cho năm sinh đã xác định theo mốc mình chọn:
- Lấy hai số cuối của năm sinh, cộng hai chữ số lại, nếu ra số có hai chữ số thì cộng tiếp tới khi còn một chữ số. Gọi là n. Ví dụ 1985: 8 + 5 = 13, 1 + 3 = 4, n = 4.
- Với người sinh từ 1900 tới 1999: nam lấy 10 trừ n; nữ lấy 5 cộng n.
- Với người sinh từ 2000 trở đi: nam lấy 9 trừ n; nữ lấy 6 cộng n.
- Kết quả lớn hơn 9 thì trừ 9.
- Đổi số ra quái: 1 Khảm, 2 Khôn, 3 Chấn, 4 Tốn, 6 Càn, 7 Đoài, 8 Cấn, 9 Ly. Số 5 thì nam là Khôn, nữ là Cấn.
Kiểm thử: nam 1985 ra 10 − 4 = 6, Càn. Nữ 1985 ra 5 + 4 = 9, Ly. Nam 2000: n = 0, 9 − 0 = 9, Ly. Nam 2001: n = 1, 9 − 1 = 8, Cấn. Khớp với ví dụ trên.
Đông tứ mệnh gồm Khảm, Ly, Chấn, Tốn. Tây tứ mệnh gồm Càn, Khôn, Cấn, Đoài.
Vì sao hai bảng tra trên mạng lệch nhau
- Bảng chỉ cho nhập năm dương lịch, không hỏi ngày tháng: người sinh tháng Một bị tính luôn vào năm mới, sai với cả hai mốc.
- Bảng có hỏi ngày nhưng dùng mốc Tết; bảng khác dùng mốc Lập Xuân.
- Bảng nhập năm âm lịch nhưng người dùng tự đổi sai từ ngày dương lịch.
Khi thấy kết quả lệch, câu đầu tiên nên hỏi là: nơi này lấy mốc đổi năm ở đâu.
🔴 Chọn mốc nào thì giữ mốc đó cho mọi phép tính
Đây là điều quan trọng nhất. Các thầy, các sách không thống nhất mốc nào đúng cho bát trạch; mỗi bên có lý lẽ. Mình không cần phân xử. Nhưng mình phải tránh một lỗi gây rối lớn nhất:
- Không trộn mốc: tính quái mệnh theo Tết, rồi tính niên tinh, tuổi xung theo Lập Xuân, rồi lại xem ngày theo một bảng khác.
- Ghi rõ mình đã dùng mốc nào trên giấy tờ, ghi chép, để khi hỏi người khác, nói ngay được.
- Hỏi người xem cho mình dùng mốc nào, nhất là khi ngày sinh nằm giữa hai mốc.
- Nếu hai mốc cho ra hai nhóm khác nhau, những lời khuyên phụ thuộc quái mệnh đối với mình là không chắc chắn theo đúng nghĩa đen. Cân nhắc điều đó trước khi bỏ tiền sửa nhà theo chúng.
Người sinh gần nửa đêm, sinh ở nước ngoài
Hai trường hợp ít gặp hơn nhưng cũng gây lệch:
- Sinh sát ngày Tết hoặc sát giờ giao tiết Lập Xuân: phải biết cả giờ sinh, và giờ giao tiết năm đó, mới xếp được.
- Sinh ở nước ngoài: ngày giờ dương lịch theo múi giờ nơi sinh, đổi ra âm lịch theo múi giờ nào là câu hỏi các nguồn cũng xử lý khác nhau.
Đối chiếu với nhóm đông, tây của nhà
Bát trạch so quái mệnh của người với hướng nhà. Với người ở giữa hai mốc, có một cách nghĩ thực tế: nếu nhà đang ở hợp với cả hai khả năng hoặc không hợp với khả năng nào, thì mốc không quan trọng với quyết định này. Chỉ khi hai khả năng cho ra hai kết luận trái nhau mới cần dừng lại cân nhắc kỹ, và đó cũng là lúc nên ưu tiên các yếu tố đo được như nắng, gió, an toàn.
Nói gọn lại
Người sinh từ tháng Một tới giữa tháng Hai dương lịch có thể rơi vào hai năm âm lịch khác nhau, tuỳ lấy mốc Tết hay Lập Xuân. Tính quái mệnh bằng hai số cuối của năm, đúng công thức cho nam nữ, thế kỷ. Và đã chọn mốc nào thì giữ mốc đó cho mọi phép tính; khi hai mốc ra hai nhóm ngược nhau, đừng coi kết quả là chắc chắn.