Tự vẽ sơ đồ mặt bằng nhà mình: đo thế nào, ghi những gì
Muốn làm bất cứ phép luận nào về một căn nhà — bát trạch, huyền không, hay chỉ là sắp lại đồ đạc — bạn cần một sơ đồ mặt bằng đúng. Bài này chỉ cách tự đo và tự vẽ, và nói rõ chỗ nào có nhiều cách làm khác nhau.
Cần gì để bắt đầu
Không cần dụng cụ đắt: thước dây 5 mét hoặc dài hơn, giấy kẻ ô, bút chì và tẩy, và điện thoại để chụp ảnh. Thước laser thì nhanh hơn nhiều nếu có, nhất là với phòng dài.
Làm hai người sẽ nhanh gấp đôi và ít sai hơn — một người giữ đầu thước, một người đọc và ghi.
Mẹo đáng làm: chụp ảnh từng phòng trước khi đo. Về sau khi vẽ lại, bạn sẽ không nhớ nổi cửa mở về phía nào hay cột nằm ở góc nào.
Đo thế nào cho khỏi sai
Đo sát chân tường, giữ thước thẳng và căng. Đo ở tầm ngang lưng thì thước hay võng và ra số dài hơn thật.
Đo cả chiều dài lẫn chiều rộng, và đo thêm đường chéo. Đường chéo là phép kiểm: nếu phòng thật sự vuông góc thì hai đường chéo bằng nhau. Lệch nhau đáng kể nghĩa là phòng không vuông — chuyện rất thường ở nhà cũ và nhà trong hẻm — và bạn cần vẽ đúng hình thật chứ không vẽ hình chữ nhật cho đẹp.
Ghi ngay khi đo, đừng nhớ rồi ghi sau. Đây là nguồn sai số lớn nhất.
Cộng dồn để kiểm. Tổng các đoạn nhỏ trong một tuyến phải bằng số đo cả tuyến. Lệch thì đo lại chứ đừng chia đều sai số.
Một điều cần thống nhất với chính mình ngay từ đầu: đo lọt lòng hay đo phủ bì — tức là đo khoảng trống bên trong hai mặt tường, hay đo cả bề dày tường. Hai cách cho hai con số khác nhau, và các phép luận cũng như tài liệu không phải lúc nào cũng nói rõ họ dùng cách nào. Chọn một cách, ghi rõ trên bản vẽ, và giữ nhất quán.
Những gì phải có trên bản vẽ
Sơ đồ thiếu mấy thứ này thì về sau phải đo lại:
- Tường — và ghi rõ chỗ nào dày chỗ nào mỏng, vì tường dày thường là tường chịu lực.
- Cửa đi — kèm chiều mở, vẽ bằng một cung tròn. Chiều mở ảnh hưởng tới cách kê đồ nhiều hơn người ta nghĩ.
- Cửa sổ — vị trí và chiều rộng, và ghi cả chiều cao bậu cửa nếu định kê đồ bên dưới.
- Cột, dầm lộ, hộp kỹ thuật — mấy thứ này ăn mất diện tích thật và hay bị quên.
- Bậc thềm và thay đổi cao độ.
- Vị trí ổ cắm, công tắc, đèn — nếu định sắp lại đồ, đây là thứ quyết định.
- Chỗ cấp thoát nước ở bếp và nhà vệ sinh — đây là thứ khó dời nhất, nên nó ràng buộc mọi phương án cải tạo.
- Hướng bắc, vẽ một mũi tên ở góc bản vẽ.
Hướng bắc: đo bằng gì
Không có mũi tên hướng thì bản vẽ chỉ dùng được để kê đồ, không dùng được cho phép luận nào liên quan hướng.
La bàn điện thoại dùng tạm được, nhưng nó bị nhiễu bởi kim loại, dây điện, thiết bị điện và cả vỏ ốp có nam châm. Muốn đỡ sai thì đứng xa tường và xa đồ kim loại, đo vài vị trí khác nhau và xem có ra cùng kết quả không, và tháo ốp điện thoại ra.
La bàn cơ cũng chịu nhiễu tương tự, nên cách kiểm là như nhau: đo nhiều điểm, và nghi ngờ khi các điểm lệch nhau nhiều.
Và một điều nên biết: bắc từ và bắc thật không trùng nhau, chúng lệch một góc tuỳ nơi và góc đó thay đổi chậm theo thời gian. Một số phép luận dùng bắc từ, một số dùng bắc thật. Nếu bạn định dùng con số này vào việc gì nghiêm túc thì ghi rõ mình đo bằng gì, để sau này còn đối chiếu.
Tâm nhà: chỗ không có một đáp án
Nhiều phép luận cần xác định "tâm" của căn nhà rồi chia các hướng từ đó. Đây là chỗ các trường phái làm khác nhau rõ rệt, và người mới hay tưởng chỉ có một cách.
Mấy câu hỏi mà mỗi nơi trả lời một kiểu:
Có tính ban công, lô gia, sân trong không?
Nhà hình chữ L hay hình thang thì tâm ở đâu? Có cách lấy tâm hình học, có cách bù phần khuyết thành hình chữ nhật rồi mới lấy tâm.
Nhà nhiều tầng thì lấy tâm từng tầng hay tâm chung?
Không có cách nào là "cách đúng" được mọi người công nhận. Việc nên làm: chọn một cách, ghi rõ trên bản vẽ mình đã dùng cách nào, và khi đọc tài liệu thì để ý xem họ dùng cách nào. Hai người ra hai kết quả rất thường chỉ vì chỗ này.
Mấy trường hợp khó đo
Nhà thật ít khi gọn gàng như hình trong sách. Mấy dạng hay gặp và cách xử:
Tường không thẳng. Nhà cũ hoặc nhà xây tay có tường cong nhẹ. Đo ở hai ba điểm dọc theo tường rồi ghi cả mấy con số, đừng lấy trung bình rồi quên — vì khi kê tủ dài, chỗ hẹp nhất mới là chỗ quyết định.
Phòng có góc xiên. Đo hai cạnh kề và cạnh xiên, thế là đủ dựng lại hình. Nếu cần chính xác hơn thì đo thêm khoảng cách từ một điểm mốc tới hai đầu cạnh xiên.
Gác lửng và trần thấp. Ghi thêm chiều cao thông thuỷ, vì một khu vực rộng mà trần quá thấp thì không dùng như diện tích bình thường được.
Ban công, lô gia, sân trong. Đo và vẽ, nhưng ghi rõ chúng là phần ngoài — nhiều phép luận xử chúng khác nhau, nên tách ra thì về sau muốn tính kiểu nào cũng được.
Nhà nhiều tầng. Vẽ từng tầng một tờ, và đánh dấu một điểm mốc chung xuất hiện ở mọi tầng — thường là lồng cầu thang hoặc hộp kỹ thuật — để khi chồng các tầng lên nhau còn khớp được.
Hai lỗi phổ biến nhất
Vẽ theo trí nhớ thay vì theo số đo. Người ta hay vẽ căn phòng vuông vắn hơn thực tế và vẽ lối đi rộng hơn thực tế. Bản vẽ kiểu đó nhìn hợp lý, và đó chính là chỗ nguy hiểm — mọi tính toán sau đó đều lệch mà không ai phát hiện.
Quên phần không đứng được. Diện tích trên giấy không bằng diện tích dùng được: cánh cửa quét một vùng, ngăn kéo cần chỗ để kéo ra, ghế cần chỗ để lùi, và lối đi cần đủ rộng cho một người đi qua khi người khác đang ngồi. Nhiều phương án kê đồ vỡ ở đúng chỗ này.
Cách phát hiện sớm: sau khi vẽ xong, cầm bản vẽ đi quanh nhà một vòng và đối chiếu. Mười phút, và nó bắt được gần hết lỗi.
Vẽ lại cho sạch
Bản đo tay thì lem nhem, nên vẽ lại một bản sạch:
Chọn một tỉ lệ và giữ nguyên — ví dụ một ô giấy kẻ bằng 20 centimét. Vẽ đúng tỉ lệ mới nhìn ra được cái gì lọt chỗ nào.
Ghi số đo lên bản vẽ, đừng chỉ dựa vào tỉ lệ.
Ghi ngày đo và ai đo. Nhà sẽ sửa, và vài năm sau bạn cần biết bản này là trước hay sau đợt sửa.
Chụp ảnh bản vẽ lưu vào điện thoại. Giấy thì mất, ảnh thì còn — và có nó trong máy thì lúc đi mua đồ rất tiện.
Dùng vào việc gì
Ngoài các phép luận, một sơ đồ đúng tỉ lệ giải quyết nhiều chuyện đời thường: thử kê đồ trên giấy trước khi khiêng, biết bộ bàn ghế định mua có vừa không, tính lối đi có đủ rộng không, và đưa cho thợ khi cần báo giá — thợ báo giá theo bản vẽ bao giờ cũng sát hơn báo giá theo lời kể.
Tóm lại
Đo sát chân tường, đo thêm đường chéo để kiểm phòng có vuông không, ghi ngay khi đo, và thống nhất với chính mình là đo lọt lòng hay phủ bì rồi ghi rõ trên bản vẽ.
Bản vẽ phải có chiều mở của cửa, cột và hộp kỹ thuật, chỗ cấp thoát nước, và mũi tên hướng bắc. Đo hướng thì tránh kim loại, đo nhiều điểm, và ghi rõ đo bằng gì. Còn tâm nhà thì không có một đáp án chung — chọn một cách và ghi rõ mình đã dùng cách nào.