Đọc bản vẽ nhà: những gì cần biết

Đọc được bản vẽ nhà là kỹ năng có ích cho bất cứ ai sắp xây, sắp mua, hay sắp sửa nhà — và cũng là thứ giúp bạn nói chuyện với kiến trúc sư, với thợ, và với người xem phong thuỷ bằng cùng một ngôn ngữ.

Bài này giải thích những gì cần biết để nhìn một bản vẽ mà hiểu được.

Các loại bản vẽ thường gặp

Mặt bằng. Nhìn từ trên xuống, như thể cắt ngang nhà ở độ cao khoảng một mét rồi nhìn xuống. Đây là bản vẽ quan trọng nhất và cũng dễ đọc nhất.

Mặt đứng. Nhìn thẳng vào một mặt của nhà từ bên ngoài. Cho biết hình dáng mặt tiền, chiều cao, vị trí cửa sổ.

Mặt cắt. Như thể cắt đôi căn nhà theo chiều đứng. Cho biết chiều cao từng tầng, độ dốc mái, vị trí cầu thang.

Bản vẽ điện, nước. Vị trí ổ cắm, công tắc, đèn, ống nước. Đây là bản vẽ nên xem kỹ trước khi xây, vì sửa sau rất tốn.

Sơ đồ tổng mặt bằng. Nhà nằm ở đâu trên lô đất, khoảng lùi bao nhiêu, sân vườn ra sao.

Đọc mặt bằng: mấy ký hiệu cơ bản

Tường vẽ bằng hai đường song song, thường tô đậm hoặc gạch chéo. Tường dày hơn thường là tường chịu lực hoặc tường ngoài.

Cửa đi vẽ bằng một đường thẳng kèm một cung tròn — cung đó chỉ chiều mở của cánh cửa. Chi tiết này quan trọng: cửa mở vào hay mở ra, mở về bên nào, ảnh hưởng tới việc kê đồ.

Cửa sổ vẽ bằng đường mảnh cắt qua tường.

Cầu thang vẽ bằng các bậc kèm mũi tên chỉ chiều đi lên.

Cột là hình vuông hoặc chữ nhật đặc, thường tô đậm — đây là bộ phận chịu lực, không di dời được.

Thiết bị vệ sinh, bếp có ký hiệu riêng khá dễ nhận.

Mũi tên chỉ hướng bắc — thường ở góc bản vẽ. Đây là thứ đầu tiên cần tìm nếu bạn quan tâm tới hướng.

Các con số trên bản vẽ

Kích thước ghi bằng milimét trong bản vẽ kỹ thuật. 3600 nghĩa là 3,6 mét. Con số ghi giữa hai đường gióng là khoảng cách giữa hai điểm đó.

Tỉ lệ ghi ở góc — 1:100 nghĩa là một đơn vị trên giấy bằng một trăm đơn vị ngoài thực tế.

Cao độ ghi bằng số có dấu cộng trừ, lấy một mốc làm chuẩn — thường là nền tầng trệt.

Diện tích phòng thường ghi trong lòng phòng.

Cách kiểm nhanh: cộng các kích thước trong một hàng xem có bằng kích thước tổng không. Sai lệch là dấu hiệu bản vẽ có vấn đề, và nên hỏi lại.

Những gì nên xem kỹ trước khi duyệt

Lối đi. Đi từ cửa vào tới từng phòng — có chỗ nào phải lách không, có cửa nào mở ra chắn lối không. Dùng bút vẽ đường đi thử trên bản vẽ.

Chiều mở cửa. Cửa mở vào phòng thì chiếm một vùng không kê đồ được. Hai cửa mở đụng nhau là lỗi rất hay gặp.

Kê đồ thử. Vẽ giường, tủ, bàn vào mặt bằng theo đúng tỉ lệ. Nhiều phòng nhìn trên giấy thì rộng nhưng kê giường vào là hết chỗ đi.

Cửa sổ và hướng. Phòng nào hứng nắng tây, phòng nào không có cửa sổ, gió có đi xuyên nhà được không (cần cửa ở hai phía đối nhau).

Vị trí ổ cắm và công tắc. Đây là thứ sửa sau rất phiền. Hình dung mình dùng phòng đó — đầu giường có ổ không, bàn làm việc có ổ gần không, công tắc có ở đúng chỗ tay với không.

Chỗ để đồ. Tủ âm tường, kho, gầm cầu thang. Bản vẽ đẹp mà không có chỗ cất đồ thì ở vài tháng là bừa.

Nhà vệ sinh và ống thoát. Hỏi kiến trúc sư về vị trí hộp kỹ thuật — dời nhà vệ sinh sau này là việc lớn.

Đọc bản vẽ cùng người xem phong thuỷ

Nếu bạn có mời xem thì bản vẽ là chỗ làm việc chung tốt nhất:

Đưa bản vẽ có mũi tên chỉ hướng bắc và nói rõ hướng đó đo bằng gì. Nếu chưa có thì đo tại đất bằng la bàn và ghi lên.

Hỏi họ theo hệ nào — bát trạch, huyền không, hay dòng khác. Và ghi lại câu trả lời để lần sau nhất quán.

Ghi các đề nghị lên bản vẽ thay vì nghe miệng rồi nhớ. Đề nghị nào đụng kết cấu thì phải qua kiến trúc sư và kỹ sư.

Phân loại đề nghị thành ba nhóm: làm được ngay và không tốn (đổi vị trí giường, đổi công năng phòng), làm được lúc đang xây (đổi vị trí cửa trong), và không nên làm (đụng cột, đụng dầm, đụng tường chịu lực).

Đưa cho kiến trúc sư xem trước khi chốt. Có những đề nghị nghe đơn giản nhưng phá vỡ một tính toán khác — thoát nước, thông gió, hay kết cấu.

Đọc bản vẽ khi mua nhà xây sẵn hoặc căn hộ

So bản vẽ với thực tế. Đo vài kích thước tại chỗ xem có khớp không. Sai lệch nhỏ là bình thường; sai lệch lớn thì hỏi.

Xem bản vẽ hoàn công chứ không chỉ bản vẽ thiết kế — hai cái có thể khác nhau.

Với căn hộ, để ý phần nào là sở hữu riêng, phần nào là chung. Ban công, hộp kỹ thuật, tường bao thường có quy định riêng về việc được sửa tới đâu.

Hỏi về những gì được và không được đổi trước khi lên kế hoạch cải tạo.

Khi bạn không đọc được bản vẽ

Hoàn toàn bình thường, và có mấy cách:

Nhờ kiến trúc sư giải thích. Đây là phần việc của họ, và câu hỏi của bạn giúp họ hiểu bạn cần gì.

Xin bản phối cảnh hoặc mô hình ba chiều — dễ hình dung hơn nhiều với người không quen bản vẽ.

Đánh dấu kích thước lên sàn bằng băng dính ở một chỗ trống, để cảm nhận thật một căn phòng rộng bao nhiêu.

Đi xem nhà đã xây có mặt bằng tương tự. Cách hiệu quả nhất, và nhiều chủ đầu tư có nhà mẫu.

Đừng gật đầu cho qua vì ngại hỏi — bản vẽ là thứ quyết định căn nhà bạn sẽ sống nhiều năm.

Lưu giữ bản vẽ

Một việc nhỏ mà nhiều nhà tiếc vì không làm:

Giữ bản vẽ hoàn công — không chỉ bản thiết kế. Đây là bản ghi nhà thật sự được xây thế nào.

Chụp ảnh tường trước khi trát và trước khi lát. Ảnh cho thấy ống nước, dây điện đi ở đâu. Sau này khoan tường mà không biết có gì bên trong là chuyện có thể gây tai nạn và gây hỏng.

Lưu bản số hoá ở nhiều nơi — bản giấy mất và mờ theo thời gian.

Ghi lại những thay đổi sau này. Mỗi lần sửa gì thì ghi lên một bản sao. Sau mười năm thì bản vẽ gốc và nhà thật đã khác nhau nhiều.

Việc này có ích lúc sửa nhà, lúc bán nhà, và lúc có sự cố cần thợ xử lý nhanh.

Bản vẽ và việc so sánh các trường phái

Một điều thú vị khi làm việc trên bản vẽ: nếu bạn nhờ hai người theo hai phái khác nhau xem cùng một bản vẽ, khác biệt lộ ra rất rõ.

Đây không phải cách để "bắt lỗi" ai, mà là cách thấy tận mắt điều mà bài viết nào cũng nói: các phái nhìn cùng một căn nhà theo những cách khác nhau.

Và thường thì phần họ đồng ý với nhau lại là phần thực tế — phòng này thiếu sáng, chỗ kia gió lùa, lối đi này vướng. Phần họ khác nhau là phần tính toán và quy ước.

Nếu phải chọn, phần đồng thuận là phần đáng làm trước.

Tóm lại

Mặt bằng là bản vẽ quan trọng nhất và dễ đọc nhất — nhìn từ trên xuống, tường là hai đường song song tô đậm, cửa có cung tròn chỉ chiều mở, cột là hình đặc và không di dời được. Kích thước ghi bằng milimét, và mũi tên chỉ hướng bắc là thứ đầu tiên cần tìm. Trước khi duyệt thì vẽ thử đường đi từ cửa vào từng phòng, kê đồ thử theo đúng tỉ lệ, và xem kỹ vị trí ổ cắm công tắc vì sửa sau rất phiền. Nếu có mời xem phong thuỷ thì ghi đề nghị lên bản vẽ và phân thành ba nhóm — làm được ngay, làm lúc đang xây, và không nên làm — rồi đưa kiến trúc sư xem trước khi chốt.