Đo hướng trên một mảnh đất trống: chọn mặt chuẩn và kiểm nhiễu
Đo hướng cho một căn nhà đã xây thì có sẵn mốc: mặt tiền, bức tường, khung cửa. Đứng giữa một mảnh đất trống thì không có gì cả — chỉ có cỏ, mấy cái cọc ranh, và một con đường ở đâu đó phía trước.
Việc đo lúc này khó hơn, và cũng quan trọng hơn: con số bạn lấy hôm nay sẽ theo suốt quá trình thiết kế và xây, trong khi sai ở đây thì không ai phát hiện cho tới khi nhà đã dựng.
Khó ở chỗ không có mặt chuẩn
Với nhà xây sẵn, bạn áp la bàn theo một mặt phẳng có thật — và mặt phẳng ấy chính là cái quyết định hướng.
Trên đất trống thì bạn phải tự chọn cái gì đóng vai mặt chuẩn, và đó là quyết định đầu tiên cần làm cho rõ. Ba lựa chọn thường gặp:
Ranh đất phía giáp đường. Phổ biến nhất, vì nhà sẽ xây bám theo ranh này.
Tim đường phía trước. Dùng khi ranh đất không thẳng hoặc không song song với đường.
Mặt tiền dự kiến của ngôi nhà theo bản vẽ. Chính xác nhất nếu đã có bản vẽ, vì đó mới là mặt phẳng sẽ tồn tại thật.
Ba cách này có thể cho ba con số hơi khác nhau. Điều quan trọng không phải chọn cách nào mà là ghi rõ mình đã chọn cách nào — nếu không thì lần đo sau sẽ ra khác và không ai biết vì sao.
Nhiễu trên đất trống: khác trong nhà
Nhiều người nghĩ ngoài trời thì sạch nhiễu hơn trong nhà. Không hẳn.
Mấy nguồn hay gặp ngay trên đất trống: cọc ranh và lưới rào bằng sắt; xe máy hoặc ô tô đậu gần; nắp hố ga và đường ống kim loại dưới chân; và đường dây điện hoặc trạm biến áp gần đó.
Thêm một nguồn nằm ngay trên người bạn: điện thoại, chìa khoá, thắt lưng có khoá kim loại, và cả cái bàn kẹp hồ sơ.
Cách kiểm đơn giản mà hiệu quả: đo ở ba vị trí cách nhau vài mét rồi so. Ba số gần bằng nhau thì yên tâm; lệch nhiều thì có nhiễu, và việc cần làm là dời chỗ đứng chứ không phải lấy trung bình.
Trình tự một lần đo cho gọn
- Đi một vòng quanh đất và xác định ranh thật — cọc mốc, hàng rào, dấu ranh với nhà bên. Nếu ranh không rõ thì dừng ở đây, vì đo hướng dựa trên một ranh sai là công cốc.
- Chọn mặt chuẩn theo một trong ba cách trên, và nói rõ ra thành lời.
- Bỏ hết đồ kim loại trên người, để điện thoại cách xa.
- Đo ở ba điểm dọc theo mặt chuẩn đó, ghi cả ba con số.
- Chụp ảnh chỗ mình đứng và hướng mình nhìn, để lần sau đo lại đúng chỗ.
- Ghi lại — xem mục dưới.
Ghi những gì
Một dòng ghi dùng được gồm: ngày đo; mặt chuẩn là gì; ba con số đo được; dụng cụ dùng — la bàn gì, hay điện thoại; và thời tiết cùng những gì ở gần có thể gây nhiễu.
Dòng cuối là dòng cứu bạn về sau. Vài tháng nữa đo lại mà ra khác, bạn sẽ biết ngay nên nghi cái gì — hôm đó có cái xe đậu cạnh, hay hôm nay đứng khác chỗ.
Và nếu định đưa con số này cho người khác — người xem, kiến trúc sư — thì đưa cả ghi chú chứ đừng đưa mỗi con số. Người nhận biết bạn đo theo mặt chuẩn nào thì họ mới dùng đúng được.
Khi đất chưa có đường hoặc chưa rõ ranh
Rất hay gặp với đất ở khu mới hoặc đất nông nghiệp.
Lúc này phần đo hướng nên tạm gác lại, vì mặt chuẩn chưa tồn tại. Thứ tự đúng là: xác định ranh và đường vào trước, rồi mới tới hướng.
Phần ranh đất và diện tích thì thuộc về hồ sơ và việc đo đạc chính thức — hỏi cơ quan quản lý đất đai tại địa phương hoặc đơn vị đo đạc có chức năng. Một con số hướng đẹp trên một mảnh đất chưa rõ ranh là con số không dùng được.
Đo lại vào lúc nào
Ba mốc đáng đo lại:
Khi đã có bản vẽ. Lúc này mặt tiền nhà đã xác định, và đó mới là mặt phẳng thật sự tồn tại về sau.
Khi định vị móng tại chỗ. Đây là lúc con số từ giấy thành con số trên đất, và cũng là lúc cuối cùng còn chỉnh được mà chưa tốn kém.
Sau khi xây xong phần thô. Đo trên tường thật để đối chiếu với con số ban đầu — nếu lệch đáng kể thì nên biết sớm hơn là biết muộn.
Ba lần đo này không phải thừa. Chúng ở ba trạng thái khác nhau của cùng một mảnh đất, và mỗi lần đều có thể lộ ra một sai sót của lần trước.
Điện thoại hay la bàn
Trên đất trống thì điện thoại dùng được cho bước tìm hiểu ban đầu, vì nó tiện và bạn đo được nhiều điểm nhanh.
Nhưng với con số dùng để quyết — đưa cho kiến trúc sư, định vị móng — thì nên dùng dụng cụ chuyên dụng và nên đối chiếu hai lần đo. Và dù dùng gì thì cách kiểm vẫn giống nhau: ba điểm, ba số, so xem có gần nhau không.
Cũng nhớ rằng số đo trên thực địa và số tra trên bản đồ là hai thứ khác nhau — chúng chênh nhau một khoảng, và biết điều đó thì không hoảng khi thấy hai con số không khớp.
Ba điều gọn lại
Một, trên đất trống bạn phải tự chọn mặt chuẩn — ranh giáp đường, tim đường, hay mặt tiền theo bản vẽ — và điều quan trọng là ghi rõ mình chọn cách nào.
Hai, đo ba điểm cách nhau vài mét rồi so. Lệch nhiều thì có nhiễu, và việc cần làm là dời chỗ đứng chứ không phải lấy trung bình.
Ba, ranh đất chưa rõ thì gác chuyện hướng lại. Một con số hướng đẹp trên mảnh đất chưa rõ ranh là con số không dùng được.