Lập tinh bàn: cần dữ kiện gì, và chỗ một sai sót nhỏ làm hỏng cả bàn

Đọc một tinh bàn thì nhiều người làm được sau vài buổi học. Nhưng trước khi đọc thì phải lập ra nó, và bước lập mới là chỗ sai nhiều nhất — vì một dữ kiện nhập sai thì cả bàn sai, mà bàn sai vẫn trông y hệt bàn đúng.

Bài này nói về các dữ kiện cần có, chỗ chúng hay sai, và cách tự kiểm.

Cần những dữ kiện gì

Ít hơn người ta tưởng, nhưng mỗi cái đều phải đúng.

Hướng của căn nhà. Đây là dữ kiện nặng nhất, và cũng là chỗ hai người đo ra hai số. Sai vài độ ở ranh giới là đổi hẳn kết quả.

Thời điểm căn nhà thuộc về. Trong hệ này, nhà được gán vào một khoảng thời gian theo cách tính của hệ, và cách xác định khoảng đó là chỗ các nguồn không hoàn toàn thống nhất.

Mặt bằng và tâm nhà. Cần để chia cung và đặt các con số vào đúng khu vực. Nhà không vuông vức thì bước này đã là một bài toán riêng.

Ba thứ đó là tối thiểu. Có người dùng thêm dữ kiện khác tuỳ trường phái, và đó cũng là lý do hai người lập ra hai bàn khác nhau cho cùng một căn nhà.

Hướng nhà: chỗ sai nhiều nhất

Nói kỹ vì nó quyết định phần lớn.

Đo ở đâu. Đứng trong nhà, đứng ngoài cửa, đứng giữa sân — ba chỗ có thể cho ba số khác nhau, nhất là khi quanh đó có kết cấu kim loại.

Nhiễu từ. Cốt thép, khung cửa, thiết bị điện, và chính cái điện thoại bạn đang cầm. Trong chung cư thì chuyện này nặng hơn hẳn.

Mặt nào là mặt trước. Nhà nhiều mặt tiền, nhà trong ngõ, nhà quay vào sân — mỗi trường hợp một cách xác định, và các nguồn không nói giống nhau.

Lệch giữa hướng bản đồ và hướng thực đo. Đây là chuyện kỹ thuật có thật, và người lập bàn cần biết mình đang dùng loại số nào.

Cách tự kiểm đơn giản: đo ba lần ở ba thời điểm, ở cùng một chỗ đã chọn. Ba số lệch nhau nhiều thì vấn đề nằm ở phép đo chứ không ở căn nhà, và lập bàn lúc này là lập trên nền cát.

Tâm nhà và chuyện chia cung

Bước thứ hai, và cũng có nhiều cách làm.

Với mặt bằng vuông vức thì tâm dễ xác định. Với nhà chữ L, nhà có phần nhô ra, nhà nhiều tầng khác diện tích thì mỗi trường phái xử một kiểu — có cách bỏ phần nhô, có cách gộp, có cách tính theo diện tích.

Chia cung cũng vậy: có nơi chia ô vuông, có nơi chia hình quạt. Cùng một căn nhà, hai cách chia cho hai bản đồ khác nhau ở vùng ranh giới.

Điều nên làm là ghi rõ mình đã chọn cách nào, và giữ nhất quán cho các lần xem sau. Đổi cách giữa chừng thì không so được với chính mình.

Và nếu nhờ người khác lập, hỏi họ đã xử phần nhô ra thế nào — câu trả lời cho biết bạn đang nghe trường phái nào.

Bốn lỗi làm hỏng cả bàn

Gom lại cho dễ nhớ.

Nhập nhầm hướng đối diện. Lẫn giữa hướng nhà quay ra và hướng lưng nhà tựa vào. Đây là lỗi nghe rất sơ đẳng nhưng xảy ra thường, nhất là khi làm nhanh.

Dùng số đo lấy vội bằng điện thoại trong nhà. Nhiễu từ làm số lệch, và người lập bàn không biết vì con số nhìn vẫn bình thường.

Nhầm ở ranh giới. Khi hướng đo rơi sát mép giữa hai khoảng, một hai độ sai là đổi hẳn. Gặp trường hợp này thì phải đo lại thật cẩn thận, không được đoán.

Lấy dữ kiện không đúng căn nhà. Dùng thông tin của căn hộ mẫu, của tầng khác, hoặc của thời điểm khác với thực tế căn nhà.

Điểm chung của bốn lỗi: bàn sai vẫn trông hoàn chỉnh. Không có gì trên bàn báo cho bạn biết nó sai — nên phần kiểm phải làm ở bước nhập, không phải ở bước đọc.

Tự kiểm trước khi đọc

Bốn câu, hỏi chính mình hoặc hỏi người lập.

Số đo hướng lấy ở đâu, đo mấy lần, có lệch nhau không?

Mặt nào được coi là mặt trước, và vì sao chọn mặt đó?

Tâm nhà xác định thế nào với phần nhô ra hoặc phần thiếu?

Thời điểm căn nhà được gán dựa trên căn cứ gì?

Nếu bốn câu này đều có câu trả lời rõ ràng thì bàn đó đáng tin ở mức mà hệ cho phép. Nếu có câu trả lời mơ hồ thì mọi luận giải sau đó cũng mơ hồ theo, dù nghe có mạch lạc tới đâu.

Khi hai người lập ra hai bàn khác nhau

Chuyện xảy ra thường, và không phải lúc nào cũng có người sai.

So từng bước thay vì so kết quả cuối: hướng mỗi người dùng là bao nhiêu, mặt trước là mặt nào, tâm nhà xác định ra sao, thời điểm gán thế nào. Chỗ lệch đầu tiên chính là chỗ cần bàn.

Nếu lệch ở phép đo thì đo lại cùng nhau — đây là phần giải quyết được.

Nếu lệch ở cách xử tâm nhà hoặc cách gán thời điểm thì đó là khác biệt trường phái, không phải lỗi. Lúc này chọn theo một nguyên tắc và ghi lại vì sao chọn, thay vì đi tìm ai đúng.

Và nhớ rằng phần lớn lời khuyên thực sự dùng được — ánh sáng, thông gió, lối đi, chỗ ngủ yên tĩnh — không phụ thuộc vào việc bàn nào đúng.

Ba điều gọn lại

Một, bàn sai vẫn trông hoàn chỉnh — nên phần kiểm phải làm ở bước nhập dữ kiện, không phải ở bước đọc.

Hai, đo hướng ba lần ở ba thời điểm tại cùng một chỗ; ba số lệch nhau nhiều thì vấn đề nằm ở phép đo.

Ba, ghi rõ mình đã chọn cách xử tâm nhà và cách chia cung nào, rồi giữ nhất quán — đổi giữa chừng thì không so được với chính mình.